Ermənistan və Azərbaycan öz “təbii sərhədlərini” və Dağlıq Qarabağın mülkiyyətini necə təmsil edirlər

0
1309

inkisaf.az

1917-ci ilin martında Rusiyadakı bir çox milli azlıqların ziyalılarının nifrət etdiyi Rus çarizmi çökdü. Görünən budur ki, indi separatçıların ən parlaq arzuları gerçəkləşəcək – əvvəllər “əzilən” xalqlar azad iradə ilə yaşayacaqlar. Axı xalqları idarə etmək üçün onları bir-birinə qarşı qoyan yalnız çarizm idi – bütün inqilabçılar belə öyrədirdilər! Hakimiyyətə gələn bolşeviklərin “Rusiyadan ayrılıncaya qədər xalqların öz müqəddəratlarını təyin etmələrini” elan etdikləri zaman qarşıdakı sərbəst həyata daha da əmin oldular.

Rus çarı olmasaydı, bir-birimizlə barışa bilməzdik

1918-ci ilin yanvarında Bolşeviklər tərəfindən Ümumrusiya Təsis Məclisinin dağılması dərhal bir çox milli ətraf tərəfindən tam müstəqillik elan etmək üçün istifadə edildi. Əvvəllər separatçıların liderləri müstəqillikdən şərti olaraq – “Təsis Məclisinin qərarından əvvəl” danışırdılarsa, indi bütün konvensiyalar yoxa çıxdı. Ukrayna və Zaqafqaziya tamamilə suveren dövlətlərin qurulduğunu elan etdilər.

Əvvəlcə Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan liderləri bütün dünyaya göstərməyə çalışdılar ki, azadlıq sevən Qafqaz xalqları rus çarı olmadan bir-biri ilə sülh yolu ilə barışacaqlar. 1918-ci il aprelin 22-də Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası elan edildi. Ancaq bir aydan çox davam etdi. Dərhal aydın oldu ki, rus avtokratiyası Qafqaz xalqlarını qarşılıqlı qırğınlardan saxlayan yeganə qüvvədir.

1918-ci il mayın sonunda dərhal mübahisəli ərazilər uğrunda öz aralarında müharibələrə girən müstəqil Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan respublikaları quruldu. Və ən mübahisəli məsələlərdən biri Dağlıq Qarabağ idi.

Azərbaycan Xəzərdən Qara dənizə

Qərb, əvvəllər Rusiya İmperiyası tərəfindən “əzilən” Zaqafqaziya xalqlarının tam müstəqilliyə can atmasını alqışladı. 1918-19- cı ilin qışında Zaqafqaziyada Alman və Türk işğalçılarını İngilislər əvəz etdikdən sonra, hər üç Zaqafqaziya respublikasının rəhbərləri Paris Sülh Konfransına dəvət edildi.

  Paris Sülh Konfransı
  Paris Sülh Konfransı

Qərb liderləri Şərqdən gələn bir azadlıq şüası görməyə ümid edirdilər. Lakin Zaqafqaziya nümayəndə heyətlərinin Millətlər Konqresinə verdiyi tələblərlə tanış olduqda, təəccüf etdilər.

Azərbaycan təmsilçiləri, Dağlıq Qarabağ ərazisi  daxil olmaqla, Azərbaycana bitişik Dağıstan və Gürcüstan bölgələrini, Zəngəzur (indiki Ermənistan), Kara bölgəsini (indi Türkiyədə), habelə Axaltix və Batum bölgələrini də (indi Gürcüstanda) öz ərazilərinə daxil etmişdi. Azərbaycan “təbii sərhədləri” Xəzərdən Qara dənizə qədər uzanmış, Ermənistanı  sıx bir üzük kimi əhatə etmişdi, Hal -hazırda müstəqil Azərbaycan Respublikası öz ərazilərinin yalnız dörddə birində yerləşir.

Azərbaycanın iddiaları bu ərazilərdə yalnız türkdilli qrupların deyil, həm də sadəcə müsəlmanların (məsələn, acarlar – müsəlman gürcülər və kürdlər) olması ilə əlaqələndirildi. Azərbaycan hökmdarlarının yaşadıqları ərazilərin hamısı Azərbaycana aid olmalı idi.

Barışa bilməmək.

Öz növbəsində, ermənilər Parisə tələblər gətirirdilər, buna görə Ermənistan yalnız Qarabağı və onunla Ermənistanın özü arasındakı boşluğu deyil, Naxçıvanı da, keçmiş Osmanlı İmperatorluğunun əvvəllər ermənilərin yaşadığı bütün əraziləri (Ərzurum və Trabzon),  göstərir, habelə Gürcüstanla bitişik bölgələri də, öz əraziləri kimi göstərirdilər.

Ancaq ən maraqlısı budur: ermənilər və azərbaycanlılar tərəfindən proqnozlaşdırılan gələcək dövlətləri, ərazilərin üçdə ikisindən çoxunu əhatə edirdi.

Помогите спасти жизнь Миколке

Веселый мальчик в 4 года болен раком. Он очень хочет победить его. Поможем вместе!

Соцреклама
Скрыть рекламу:
Неинтересная тема
Политическая реклама
Шокирующий контент
Недостоверная информация
Бетонные заводы. Завод производитель!

Бетонный завод под ключ. Выгодная цена. Более 25 лет на рынке. Перейти на сайт!

Реклама
Скрыть рекламу:
Не интересуюсь этой темой
Товар куплен или услуга найдена
Нарушает закон или спам
Мешает просмотру контента
Цены на дома в Дубае

Плати 25% и сразу заезжай в свой дом. Остальные 75% в ипотеку на 3 года под 0%.

Реклама
Скрыть рекламу:
Не интересуюсь этой темой
Товар куплен или услуга найдена
Нарушает закон или спам
Мешает просмотру контента

Yeri gəlmişkən, Paris Konfransına gürcülər də qatıldı. İddiaları  keçmiş Türkiyənin bir hissəsini, eləcə də Qara dəniz sahillərini Tuapse şəhərinə qədər iddia etdilər. Əlbətdə ki, Ermənistan və Azərbaycanla sərhədlərdəki mübahisəli əraziləri də.

Qərb diplomatları başlarını tutaraq Zaqafqaziya xalqlarının qarşılıqlı iddialarını bu şəkildə həll etmək cəhdlərindən əbədi imtina etdilər. Bolşeviklər bunu praktiki həll etməli oldular.

Ancaq çar dövründə Qafqazın hər yerində milli azlıqlar yaşayırdısa, Sovet hakimiyyəti illərində mono-milli respublikalar meydana çıxdı. Zaqafqaziyanın etnik müxtəlifliyi itirildi. Bu, oyanmış millətçiliyə bir xəbərdarlıq idi.


Warning: A non-numeric value encountered in /home/inkisaf/public_html/wp-content/themes/newspaper/includes/wp_booster/td_block.php on line 353

LEAVE A REPLY